Categories
Atman Nityananda Posts Gr

Η πνευματική άσκηση & ο έλεγχος του νου

🌺 Ειρήνη, Αγάπη, Αρμονία

Ο Άτμαν τραγουδά μάντρα μπροστά στον μικρό βωμό αφιερωμένο στον αγαπημένο του δάσκαλο Χεϊρακάν Μπάμπατζι και στην Θεϊκή Μητέρα του Σύμπαντος (Σάκτι)
(Αθήνα 2007)

Η πνευματική Άσκηση και ο έλεγχος του Νου by Atman Nityananda /Blog

Αν κάποιος διαβάσει βιβλία και ακούσει πνευματικούς  δασκάλους θα διαπιστώσει κανείς εύκολα ότι οι περισσότεροι όταν αναφέρονται στον διαλογισμό αναφέρονται κυρίως στον έλεγχο των σκέψεων και του νου γενικότερα.

Πράγματι ο έλεγχος των σκέψεων και του νου είναι το ζητούμενο, διότι μέσου του νου μπορούμε να κατευθύνουμε την προσοχή εκεί που θέλουμε. Αν ελέγξουμε τον νου τότε μπορούμε να διατηρήσουμε την προσοχή σταθερά στο αντικείμενο διαλογισμού που μπορεί να είναι ένα μάντρα (το ‘Ομ ή το Όμ Ναμα Σιβάϊ’), ένας αφορισμός από τις Ουπανισάδες (όπως το ‘Είμαι Μπράμαν’, -Αχάμ Μπράμασμι’), η αίσθηση ‘Είμαι’ κ.λπ. και τελικά βέβαια η βαθιά και σταθερή προσήλωση και απορρόφηση στην ειρηνική, σιωπηλή παρουσία του Είναι.

Γιατί όμως δεν μπορούμε να σταματήσουμε την συνεχή ροή των σκέψεων και την ταύτιση με τις σκέψεις (αλλά και τα συναισθήματα και το σώμα) και ακόμη περισσότερο να σταματήσουμε εντελώς όλες τις σκέψεις εκτός από αυτές που θέλουμε να συγκεντρώσουμε το νου μας;

Διάφορες είναι οι αιτίες που δεν μπορούμε να ελέγξουμε τον νου  και τις σκέψεις μας. Επιγραμματικά αναφέρω τις κυριότερες:

  • Η συνήθεια και η μηχανικότητα του νου,
  • η υπεροχή των ράτζας και τάμας ποιοτήτων στον νου αντί της σάττβα,
  • οι επιθυμίες και όλα τα ελαττώματα που παράγονται από αυτή (απληστία, ζήλια, κενοδοξία, λαγνεία, λαιμαργία, φιλαργυρία, υπερηφάνεια κ.λπ.),
  • τα αρνητικά συναισθήματα (φόβος, θυμός, μίσος, μνησικακία, ανυπομονησία, στεναχώρια, δυσαρέσκεια, κ.λπ.) 
  • και η τεμπελιά.

Σκέψεις και Εγωϊκές σκέψεις

Είναι σημαντικό επίσης να επισημάνω ότι δεν είναι όλες οι σκέψεις της ίδιας κατηγορίας. Υπάρχουν σκέψεις που σχετίζονται με κάτι πρακτικό (όπως το τι θα πάμε να ψωνίσουμε στο σούπερ μάρκετ ή να κάνουμε κάποια εργασία) αλλά και σκέψεις πίσω από τις οποίες υπάρχει μια βαθύτερη αιτία που τις προκαλεί (επιθυμία, προγραμματισμός, εγωϊκή τάση, συναίσθημα) και είναι φορτισμένες με συγκινησιακή ενέργεια.

Πίσω απ’ τις αυτόμαστες ή παρορμητικές και ψυχαναγκαστικές σκέψεις βρίσκεται πάντοτε κάποια επιθυμία, κάποιο πάθος (ζήλια, κενοδοξία, απληστία, αλαζονεία..), κάποιο συναίσθημα (φόβος, θυμός, ενοχές, στεναχώρια, ντροπή, …), κάποιος προγραμματισμός απ’ την παιδική ηλικία που συνήθως σχετίζεται με την αυτοαξία μας (ντροπή, αίσθηση κατωτερότητας, ανασφάλεια, φόβος, έλλειψη αυτοεκτίμησης και αυτοπεποίθησης, κ.λπ.).

Είναι εύκολο να απαλλαγούμε από τις σκέψεις που σχετίζονται με πρακτικά θέματα της ζωής  αλλά δεν είναι καθόλου εύκολο να απαλλαγούμε απ τις σκέψεις  που σχετίζονται με τι επιθυμίες, τους προγραμματισμούς και τα συναισθήματα. Αυτού του είδους τις σκέψεις οι άγιοι της Φιλοκαλικής παράδοσης (Φιλοκαλία 5 Τόμοι) τις ονομάζουν Λογισμούς και τους θεωρούν ως υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνο στην πνευματική ζωή και άσκηση.
Στον ορθόδοξο μοναχισμό γίνεται επίσης μνεία για τα 7 θανάσιμα ελαττώματα* τα οποία θεωρούν και τα θεμέλια όλων των άλλων ελαττωμάτων και βέβαια ως τις βασικές αιτίες που ο άνθρωπος έχασε την πνευματική του υπόσταση και έπεσε στην αμαρτία.

Η Απελευθέρωση στην Μπαγκαβάτ Γκίτα

Αν διαβάσει κανείς την Μπαγκαβάτ Γκίτα θα διαπιστώσει επίσης ότι απελευθερωμένος Γιόγκι είναι αυτός που είναι ελεύθερος από επιθυμία, φόβο, θυμό και απληστία. Και αυτό το επαναλαμβάνει σε αρκετά κεφάλαια και στροφές. Αναφέρεται βέβαια και στον έλεγχο του νου των αισθήσεων και του πράνα αλλά αυτό που κάνει κάποιο να είναι φωτισμένος είναι η ελευθερία του νου του από τις επιθυμίες, το φόβο και το θυμό και όχι απλά ο έλεγχος του νου και των σκέψεων.

Είναι προφανές ότι χωρίς την διάλυση των ελαττωμάτων και των επιθυμιών που κινούν το νου και δημιουργούν σκέψεις και συναισθήματα είναι αδύνατος ο έλεγχος των σκέψεων και του νου. Χωρίς έλεγχο του είναι αδύνατος ο βαθύς διαλογισμός και χωρίς βαθύ διαλογισμό είναι αδύνατος η συγχώνευση του νου στην πηγή του, την συνειδητότητα.

Ανεξάρτητα από τις διαφορές που μπορεί να έχει η άσκηση  στον καθένα, τρία πράγματα είναι σημαντικά να εμπεριέχει η άσκηση:

1. Την εξάλειψη των εγωϊκών τάσεων και τον εξαγνισμό του Νου.
2. Τον Διαλογισμό και την Αυτοέρευνα.
3. Τον Σαττβικό και οργανωμένο τρόπο ζωής.

Η εξάλειψη των εγωϊκών τάσεων

Η εξάλειψη των εγωϊκών τάσεων με διάφορες τεχνικές, η οποία προϋποθέτει από στιγμή σε στιγμή συνεχή εγρήγορση (νήψη όπως την λένε οι μοναχοί) με αυτοενθύμιση του ‘Είμαι’ και της βαθιάς σιωπής μέσα μας (αυτεπίγνωση) και αυτοπαρατήρηση του νου και της καρδιάς.
Σκοπός είναι να σταματούμε ή να αποφεύγουμε την ταύτιση με τις σκέψεις και τα συναισθήματα και μέσω της παρατήρησης και της διάκρισης να αντιλαμβανόμαστε το ελάττωμα ή ο προγραμματισμός που υπάρχει πίσω από αυτά. Στην συνέχεια κάθε βράδυ (ή όποτε έχετε προγραμματίσει), στοχασμός, ανάλυση, μελέτη με σκοπό να κατανοήσουμε την λειτουργία και τη φύση του εγώ που εξετάζουμε  και εφαρμογή κάποιας τεχνικής για την διάλυση του.

Στην εργασία της διάλυσης των εγώ κεντρικό ρόλο έχει η μη ταύτιση με τις σκέψεις, τα συναισθήματα και η δημιουργία απόστασης από αυτά. Αν συνεχίζουμε ταυτισμένοι με τις εγωικές τάσεις που εκφράζονται είτε σαν σκέψεις είτε σαν συναισθήματα είναι αδύνατον να κάνουμε οποιαδήποτε σοβαρή εργασία με τον εαυτό μας.

Για να σταματήσουμε ή να αποφύγουμε την ταύτιση υπάρχουν διάφοροι τρόποι και τεχνικές. Φυσικά όταν έχουμε διαλύσει μεγάλο μέρος του εγώ και έχουμε προχωρήσει πολύ στο διαλογισμό  η μη ταύτιση (ή  η απόσπαση) γίνεται σχετικά εύκολα και φυσικά αλλά μέχρι τότε ο αγώνας είναι μεγάλος και πρέπει να βρούμε και να εφεύρουμε πολλούς τρόπους για να την σταματήσουμε. Μαγικά κόλπα δεν υπάρχουν. Σφοδρή επιθυμία για την απελευθέρωση και συνεχής ειλικρινής και συστηματική άσκηση είναι αυτά που απαιτούνται.

Οπότε για την διάλυση των ελαττωμάτων ή εγώ απαιτείται εργασία από στιγμή σε στιγμή και εργασία στο σπίτι. Φυσικά στη διάλυση των εγώ συμβάλουν και όλες οι άλλες πρακτικές που κάνουμε (διαλογισμός, προσευχή, πραναγιάμα, χάθα γιόγκα ασάνας, τζάπα μάντρα, μπάκτι-λατρεία, στοχασμός, χαλάρωση, συγκέντρωση, κ.λπ.). άλλες περισσότερο άμεσα, άλλες έμμεσα.

Ο εξαγνισμός του νου

Ο εξαγνισμός του νου γίνεται με την εξάλειψη των εγωϊκών τάσεων, την εξάλειψη των ράτζας και τάμας ποιοτήτων από τον νου και την αύξηση της σάττβα ποιότητας μέχρι να γίνει ο νους πλήρως σαττβικός. Αυτό επιτυγχάνεται με την σαττβκή ζωή, με όλες τις πνευματικές πρακτικές όπως η επανάληψη μάντρα, το τραγούδισμα μάντρα και ύμνων, η μελέτη και στοχασμός σε ιερά κείμενα και πνευματικά βιβλία, την πραναγιάμα, την διάκριση, την επαφή με αγίους και φωτισμένους, και με την συνειδητή επαφή και προσήλωση του νου στην πηγή του, την Συνειδητότητας με πρακτικές διαλογισμού και αυτοέρευνας κα ι τέλος το Σαμάντι που διαλύεται πλήρως το εγώ και ο νους γίνεται φωτεινός όποως η Συνειδητότητα.

Ο διαλογισμός

Ο διαλογισμός παρ’ ότι είναι το προτελευταίο σκαλοπάτι της Γιόγκα είναι απαραίτητο να εξασκούμαστε απ΄ την αρχή της πνευματικής μας πορείας. Ανεξάρτητα από το πόσο καλά μπορούμε να διαλογιστούμε είναι απαραίτητος διότι δεν υπάρχει άλλος τρόπος να έρθουμε σε επαφή με το βαθύτερο μέρος του εαυτού μας και να δημιουργήσουμε χώρο και απόσταση απ τις εγωικές εκφράσεις στον νου και την καρδιά για να μην χανόμαστε σε αυτά.

Στην πράξη ο διαλογισμός βοηθάει στην διάλυση των εγώ και η διάλυση των εγώ στο να εμβαθύνουμε στο διαλογισμό. Βέβαια υπάρχουν πολλές διαφορετικές τεχνικές για να φτάσει κανείς στην διαλογιστική κατάσταση. Ο καθένας σύμφωνα με το πεπρωμένο του, την ιδιοσυγκρασία του, την κλίση του και τις ικανότητες του θα ακολουθήσει αυτή που του ταιριάζει.

Η αυτοέρευνα

Η αυτοέρευνα έχει σκοπό όπως και ο διαλογισμός να προσηλώνουμε σταθερά τον νου στην εσωτερική σιωπή, αλλά επίσης την σε βάθος έρευνα του εαυτού ώστε να διακρίνουμε τον αληθινό μας Εαυτό (Είναι, Συνειδητότητα) από το σώμα, τον νου και το εγώ που λανθασμένα νομίζουμε ότι Είμαστε.

Επίσης την διερεύνηση των εγωϊκών τάσεων, συνηθειών και προγραμματισμών του νου για να τις κατανοήσουμε και να τις εξαλείψουμε.

Η διαφορά του διαλογισμού με την αυτοέρευνα, είναι ότι στον διαλογισμό χρησιμοποιούμε κάποιο σημείο συγκέντρωσης, όπως για παράδειγμα την αναπνοή μας, κάποιο μάντρα, κάποιες φράσεις-αλήθειες στα οποία συγκεντρωνόμαστε, ενώ στην αυτοέρευνα κατευθύνουμε την προσοχή μας άμεσα στην εσωτερική σιωπηλή παρουσία και εμβαθύνουμε σε αυτή.

Ο Σαττβικός και οργανωμένος τρόπο ζωής

Αν η πρακτική μας δεν έχει ως υπόβαθρο ένα σαττβικό τρόπο ζωής και η καθημερινότητα μας δεν είναι καλά οργανωμένη έτσι ώστε να βοηθά την πνευματική μας άσκηση δεν θα έχουμε μια σοβαρή πρόοδο, πόσο μάλλον  να πετύχουμε την απελευθέρωση ή την φώτιση.

Σαττβικός τρόπος ζωής σημαίνει ότι θα πρέπει οποιαδήποτε άποψη της ζωής μας να σχετίζεται με την σάττβα γκούνα. Η μουσική που ακούμε, το φαγητό που τρώμε, τα ποτά που πίνουμε, οι δραστηριότητες που κάνουμε, οι φιλίες και οι σχέσεις που διατηρούμε, το περιβάλλον που ζούμε κ.λπ. πρέπει να σχετίζονται με το σάττβα.

Σκοπός είναι ο νους μας να γίνει σαττβικός διότι μόνο ένας νους σαττβικός μπορεί να αναπτύξει τις ανώτερες ικανότητες του, να διαλογιστεί και τελικά να πετύχει την φώτιση.

Επειδή οτιδήποτε εμπειρώμαστε και σχετιζόμαστε τρέφει το νου είναι απαραίτητο η φύση του να είναι σάττβα ποιότητας, διότι έτσι αυξάνει το σάτβα στον νου. Από όλα τα μέσα που αυξάνουν το σάττβα στον νου κεντρική θέση έχουν οι πνευματικές πρακτικές. Είναι απαραίτητο όμως και η ζωή μας και οι δραστηριότητες μας να είναι στην πλειοψηφία σαττβικές (είναι αδύνατο να είναι όλα σάττβα) για να επιταχύνουμε την διαδικασία της μεταμόρφωσης του νου.

Για να το εφαρμόσουμε αυτό στην πράξη απαιτείται μελέτη και κατανόηση των λειτουργιών και των ιδιοτήτων των τριών ποιοτήτων (σάττβα-ράτζας-τάμας, λέγοτναι γκούνας στα σανσκριτικά).

Διαβάστε για τις τρεις ποιότητες

Για να κατανοήσετε καλύτερα τις τρεις ποιότητες και την σαττβική ζωή σας προτείνω να διαβάσετε τα άρθρα, Οι Τρείς Ποιότητες της Φύσης και Η Σαττβική Ζωή. Μπορείτε να διαβάσετε επίσης τα κεφάλαια 14, 17, και 18 της Μπαγκαβάτ Γκίτα (Διαβάστε την Μπαγκαβάτ Γκίτα του Σουάμι Σιβανάντα, Bhagavad Gita.

Επίλογος

Μέσα σε  αυτούς τους τρεις βασικούς πυλώνες άσκησης υπάρχουν διάφορες πρακτικές και τεχνικές που μπορούμε να εφαρμόσουμε για την επίτευξη όλων των στόχων της πνευματικής άσκησης.

Σε αυτό το κείμενο περιορίστηκα να δώσω μια κεντρική ιδέα σχετικά με την πνευματική ασκηση. Μπορείτε να βρείτε περισσότερα άρθρα σχετικά με αυτά στα διάφορα μπλόκ μου.

~~~

Παράρτημα

*Τα 7 θανάσιμα ελαττώματα (αμαρτήματα σύμφωνα με τους άγιους της φιλοκαλίας):

  1. Οκνηρία: Αποφυγή φυσικής ή πνευματικής δραστηριότητας, τεμπελιά.
  2. Αλαζονεία: Ψευδαίσθηση ότι είμαι ο πιο σπουδαίος και ο καλύτερος. Υπεροψία, περηφάνια.
  3. Λαιμαργία: Η επιθυμία να καταναλώνεις περισσότερη ποσότητα τροφής από όση χρειάζεσαι, βουλιμία.
  4. Λαγνεία: επίμονη και ακατανίκητη ανάγκη για σαρκική απόλαυση.
  5. Απληστία: ανεξάντλητη επιθυμία για υλικά αγαθά, πλεονεξία.
  6.  Οργή: θυμός, μανία για εκδίκηση.
  7. Ζηλοφθονία: η λαχτάρα να αποκτήσεις αυτά που κατέχει ο άλλος και η δυσκολία να χαρείς με την επιτυχία του.